گفت‌و‌گو با کارگردان و بازیگر تئاتر «پرونده ۲۰۲۶» | روایت تاریخ برای بیداری نسل نوجوان

دوران عاشقان من | -; در زمانی که تاریخ برای بسیاری از نوجوانان به چند صفحه کتاب درسی و چند تاریخ حفظ شده تقلیل یافته است، تئاتر می تواند روایت های خود را زنده کند. نه به عنوان گذشته ای دور، بلکه به عنوان ریشه ای از زمان حال. تریلر فیلم The Case 2026 دقیقا در همین نقطه متوقف می شود. جایی بین بازخوانی وقایع مستند تاریخی و تعجب از رابطه آن وقایع با زندگی امروز.

این اثر سعی دارد نشان دهد آنچه در جامعه امروزی می بینیم ادامه روندهایی است که از سال ها پیش آغاز شده است. گفت و گو با جواد رحیم زاده، کارگردان نمایش و وحید ممزی، بازیگر «آقای غرب» از یک دغدغه مشترک می گوید: تبدیل تاریخ به ابزار تحلیل و نه رمان.

تاریخ؛ از کتاب های درسی گرفته تا ابزار تحلیل

جواد رحیم زاده که سال ها در حوزه کودک و نوجوان فعالیت کرده است، درباره دغدغه اصلی این اثر می گوید: کسانی در دنیا موفق ترند که اجداد و تاریخ آنها را بشناسند. اگر تاریخ را ندانیم، بسیاری از وقایع امروز و آثار مثبت یا مخرب آن را درک نمی کنیم.

به گفته وی، نوجوان امروزی در معرض انبوهی از اطلاعات است، اما بدون درک ریشه های تاریخی نمی توان آن را به درستی تحلیل کرد. از این رو در این نمایش سعی شد بخشی از تاریخ جهان به ویژه در مورد جایگاه زن در قالب روایتی دراماتیک بازخوانی شود تا مخاطب جوان بتواند بین گذشته و حال ارتباط برقرار کند.

رحیم زاده با تاکید بر اینکه هدف تنها انتقال داده های تاریخی نبوده، بلکه تقویت قدرت تحلیل در نوجوانان بوده است، می گوید: می خواستیم بچه ها بدانند آنچه امروز می بینند بی سابقه نیست، در دوره های مختلف تاریخی برای دختران و زنان اتفاقاتی افتاده است که شناخت آنها می تواند دیدگاه امروز را عمیق تر کند.

مستند اما دراماتیک

فیلمنامه نمایش بر اساس وقایع مستند تاریخی نوشته شده است اما برای جان بخشیدن به آن در قالب نمایشی از عناصر فانتزی نیز استفاده شده است. این کارگردان توضیح می دهد: اگر فقط مستند را روایت کنیم، کار تبدیل به گزارش می شود. در تئاتر نیز باید تخیل را در بر داشت تا اثر شکل دراماتیک پیدا کند.

به همین دلیل، Case 2026 بین گذشته و حال حرکت می کند و با حرکت زمان و مکان، ساختاری چند لایه ایجاد می کند که مخاطب را درگیر مقایسه و تأمل می کند. این ترکیب، اثر را از روایت خطی تاریخی دور کرد و به خوانشی تحلیلی تبدیل کرد.

هنر؛ به جای قضاوت کردن، سوال بپرسید

رحیم زاده معتقد است هنرمند موظف است موضوع را شفاف مطرح کند اما نباید نتیجه را به مخاطب تحمیل کند. می گوید: هنرمند کمانی باز می کند و می گوید این را از نزدیک ببین. راه حل نهایی ارائه نخواهد کرد. به گفته وی، یک اثر هنری زمانی موفق است که ذهن مخاطب را تحریک کند و او را به تفکر وادار کند. “پرونده 2026” نیز در همین راستا حرکت می کند و به جای اینکه شعاری باشد، به دنبال طرح سوال است.

“آقای غرب”؛ نماد یک جنبش، نه یک شخص

یکی از محورهای اجرا، شخصیت «آقای وست» است. شخصیتی که وحید ممیزی از آن به عنوان «نماینده یک جریان تاریخی» یاد می کند. به گفته وی، این شخصیت فقط یک شخص خاص در یک زمان خاص نیست، بلکه نشان دهنده طبقات سرمایه و صنعت در دوره های مختلف است. جریانی که «در هر عصری ظاهر می‌شود، با چهره‌ای جدید، اما با ماهیتی ثابت».

میمیزی توضیح می دهد که چالش این بود که در حالی که یک شخصیت را بازی می کردم، باید چندین تجسم از یک شخصیت در زمان ها و جغرافیاهای مختلف ظاهر می شدم. یعنی یک نقش و چند نقش را همزمان بازی کردم.

به گفته وی، تفاوت این تجربه با ایفای چند نقش مجزا در این است که در اینجا باید خط شخصیت را حفظ کرد. مخاطب باید بفهمد که با یک جریان سر و کار دارد، حتی اگر ظاهر و لحن تغییر کند.

بازی در مرزهای ثبات و تغییر

این تنوع، ایفای نقش را به تجربه ای پیچیده تبدیل کرد. مامیزی می گوید: «کار سخت این بود که شخصیت ثابت بماند و تغییرات تاریخی او را نشان دهد. اگر زیاد عوض کنم هویت واحد از بین می رود و اگر تغییر نکنم زمان و جغرافیا دیگر قابل باور نیست.

به همین دلیل نوازندگی او بر کنترل دقیق بدن، لحن و ریتم تکیه داشت. تغییرات ظریف هستند، اما در مجموع تصویری از تداوم ساختار هژمونیک را تشکیل می دهند.

او به بار روانی نقش نیز اشاره می کند و معتقد است که شخصیت «آقای غرب» نماد استثمار و سوء استفاده از ضعیف ترین طبقه است و همین امر بازیگر را مجبور می کند وارد ذهنیتی دور از باور شخصی اش شود. او در این باره می گوید: مجبور شدم به شخصیتی بپردازم که از خودم متنفرم. این تضاد کار را دشوارتر می کند.

طبق ممیزی، صحنه مرگ دختران سخت ترین لحظه اجراست. جایی که تراژدی نمایش به اوج خود می رسد. او می گوید: «آن لحظه واقعاً سنگین است. من باید نقش فردی را بازی کنم که در شکل دادن به آن فضا نقش دارد و این از نظر روانی خسته کننده است. همین فشار به عقیده او بخشی از مسئولیت بازیگر در قبال نقش های نمادین است. نقش هایی که فقط بازنمایی شخص نیستند، بلکه تصویری از ساختار تاریخی هستند.

الزام تداوم

رحیم زاده در پایان بر لزوم حمایت از تولیدات جوان محور تاکید می کند و معتقد است در صورت جدی گرفتن این گونه آثار می توان آموزش های فرهنگی و تحلیلی را از سنین پایین آغاز کرد. به گفته وی، خانواده ها باید بتوانند فرزندان خود را با اطمینان خاطر به دیدن آثاری بفرستند که علاوه بر جذابیت نمایش، حاوی محتوای فکر محور نیز باشد.

«پرونده 2026» که با تلاش مرکز تحقیقات رهبری سودین و مرکز سواد رسانه ای آوارنس تولید شده است، تلاشی است برای ساختن تاریخ به جای ماندن در گذشته، موضوعی زنده در ذهن نوجوانان امروزی. سوالی که از دل صحنه شروع می شود و قرار است در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند.