۱۰ مستند متفاوت درباره اربعین | روایت زائران خارجی از بزرگ‌ترین اجتماع مذهبی جهان

شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ راهپیمایی اربعین را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مذهبی سالانه جهان دانست؛ رویدادی که هر سال میلیون‌ها زائر با زبان ها، فرهنگ‌ها و حتی ادیان مختلف را برای عرض ارادت به امام حسین (ع) در مسیر نجف تا کربلا گردهم می‌آورد. همین گستردگی جغرافیایی و تنوع فرهنگی، اربعین را به سوژه‌ای جذاب برای ساخت مستند تبدیل کرده است، به طوری که بسیاری از مستندسازان طی سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند تصویری متفاوت از این اجتماع عظیم ارائه دهند.

در میان انبوه آثار تولید شده، گروهی از مستند‌ها به طور ویژه بر حضور زائران خارجی در راهپیمایی اربعین تمرکز دارند. شخصیت‌های اصلی این فیلم‌ها نیز خبرنگاران، هنرمندان، فعالان فرهنگی، دیپلمات ها، تازه مسلمانان و زائرانی از اروپا، آمریکای لاتین و کشور‌های آسیایی هستند که با پیشینه‌های فرهنگی متفاوت، برای نخستین بار در پیاده روی اربعین حضور یافته‌اند. همین زاویه نگاه متفاوت، این آثار را از بسیاری از مستند‌های مناسبتی متمایز کرده و به آن‌ها جنبه‌ای بین المللی بخشیده است.

دیپلماتی که حقیقت را از نزدیک دید

مستند «سولکا» به کارگردانی روح ا… اسدی کیادهی، روایتگر سفر «سولکا آگودلو باوتیستا» دیپلمات ونزوئلایی به کربلا در ایام اربعین است. او با تصویری که پیش‌تر از رسانه‌های بین المللی درباره عراق و امنیت این کشور دریافت کرده، وارد این سفر می‌شود، اما در طول مسیر با واقعیتی متفاوت روبه رو می‌شود. دوربین فیلم تغییر نگاه این دیپلمات را به تدریج ثبت می‌کند و مخاطب نیز همراه او با جلوه‌هایی از همدلی، مهمان نوازی و حضور گسترده زائران آشنا می‌شود. مهم‌ترین ویژگی مستند، روایت بدون اغراق و مبتنی بر تجربه شخصی شخصیت اصلی است که باعث شده اثر از قالب گزارشی صرف خارج شود.

بازتاب تأثیرات اربعین در آمریکای لاتین

یکی دیگر از آثار روح ا… اسدی کیادهی، مستند «روز چهلم» است که به سفر فعالان فرهنگی و رسانه‌ای آمریکای لاتین به عراق می‌پردازد.

ویژگی مهم این مستند آن است که روایتش تنها به حضور این افراد در اربعین محدود نمی‌شود، بلکه پس از بازگشت آنان به کشورهایشان نیز ادامه پیدا می‌کند.

مخاطب در مستند «روز چهلم» شاهد فعالیت‌های فرهنگی و مسیر زندگی شخصیت‌های اصلی و همچنین تأثیر سفر به کربلا بر نگاه آن هاست. موضوعی که به مستند، بعدی فراتر از یک سفرنامه تصویری بخشیده است.

نگاهی از آمریکا به بزرگ‌ترین اجتماع مذهبی جهان

مستند «تظاهرات عشق» به کارگردانی امیر اصانلو، حضور «ایدی مک لود آرمسترانگ» فعال سیاسی آمریکایی را در پیاده روی اربعین روایت می‌کند. این اثر با تکیه بر نگاه شخصیت اصلی، تلاش دارد مفاهیمی همچون عدالت خواهی، همبستگی ملت‌ها و مقابله با ظلم را در قالب تجربه حضور در اربعین بازخوانی کند. در واقع، این مستند به جای تمرکز صرف بر مناسک مذهبی، بر تأثیر این اجتماع بر نگرش یک فعال اجتماعی غربی تأکید می‌کند و از این منظر، اثری متفاوت در میان مستند‌های اربعینی محسوب می‌شود.

حضور یک تازه مسلمان هلندی در اربعین

مستند «من از هلند می‌آیم» ساخته محمد کرم زاده، داستان زنی هلندی را روایت می‌کند که پس از مسلمان شدن، برای نخستین بار در راهپیمایی اربعین حضور پیدا می‌کند. فیلم از خلال گفت‌و‌گو‌های شخصیت اصلی، مخاطب را با انگیزه‌های او برای انتخاب اسلام، پذیرش حجاب و حضور در این سفر معنوی آشنا می‌کند. مستند «من از هلند می‌آیم» بیش از آنکه درباره مسیر نجف تا کربلا باشد، درباره تحولی درونی و تجربه‌ای شخصی است که در فضای اربعین شکل گرفته و مخاطب را با ابعاد انسانی این رویداد آشنا می‌کند.

مسیر دشوار زائران پاکستانی

مسعود امجدیان در مستند «سند تا فرات» دوربین خود را همراه زائران پاکستانی کرده است، زائرانی که برای رسیدن به کربلا، مسیر‌های طولانی و دشواری را پشت سر می‌گذارند. فیلم با نمایش سختی‌های سفر، مشکلات مرزی و اشتیاق زائران، تصویری کمتر دیده شده از اربعین ارائه می‌دهد. نقطه قوت مستند «سند تا فرات» تمرکزش بر انسان‌هایی است که با وجود همه محدودیت ها، خود را به این اجتماع عظیم می‌رسانند و معنای واقعی دلدادگی را به تصویر می‌کشند.

نمایش وحدت در میان تفاوت‌ها

محمد حبیبی منصور در مستند «کشور حسین» به سراغ زائرانی از ملیت‌های مختلف رفته و در قالب هفت روایت، انگیزه‌های آنان را برای شرکت در مراسم پیاده روی اربعین جویا شده است.

این اثر می‌کوشد تصویری از هم زیستی انسان‌هایی با زبان، نژاد و فرهنگ‌های متفاوت ارائه دهد که همگی زیر پرچم امام حسین (ع) گرد هم آمده‌اند. روایت‌های متنوع فیلم نیز نشان می‌دهد اربعین چگونه توانسته مرز‌های جغرافیایی را کم رنگ کند و مفهومی از همدلی جهانی را به نمایش بگذارد.

هنر در خدمت روایت اربعین

میثم بابایی در مستند «خیابان انتفاضه» سراغ یک هنرمند آمریکایی رفته است که با برپایی نمایشگاهی از آثار نقاشی مفهومی، مفاهیمی مانند مقاومت، ظلم ستیزی و آزادی را در بستر راهپیمایی اربعین به تصویر می‌کشد. این مستند تلاش می‌کند نشان دهد که اربعین تنها یک آیین مذهبی نیست، بلکه بستری برای گفت وگوی فرهنگی و هنری نیز محسوب می‌شود. حضور یک هنرمند خارجی به عنوان شخصیت محوری، روایت مستند «خیابان انتفاضه» را نیز از قالب معمول مستند‌های اربعین خارج کرده است و مخاطب را با برداشت متفاوتی از پیام عاشورا آشنا می‌کند.

ماجرا‌های زائران پاکستانی در مرز ایران

مستند «نعره حیدری» به کارگردانی علی مؤمنی، روایتگر حضور هزاران زائر پاکستانی در مرز میرجاوه است.

فیلم علاوه بر نمایش دشواری‌های سفر، به نقش خادمان و نیرو‌های مردمی در استقبال از زائران نیز می‌پردازد. این مستند با تمرکز بر مرز ایران و پاکستان، بخشی کمتر دیده شده از مسیر اربعین را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد خدمت رسانی به زائران، خود بخشی از فرهنگ اربعین است.

روایت اندونزیایی‌ها از عشق حسینی

حسن تنگسیری در مستند «از دیار حبیب» به سراغ شیعیان اندونزی رفته و تجربه آنان از حضور در راهپیمایی اربعین را روایت کرده است. فیلم با گفت‌و‌گو با زائران و نمایش زندگی آنان، نشان می‌دهد که فرهنگ عاشورا چگونه در دورترین نقاط آسیا نیز گسترش یافته است.

معرفی پیشینه اجتماعی شخصیت‌ها و تأثیر سفر کربلا بر زندگی آنان، از ویژگی‌های مهم مستند «از دیار حبیب» به شمار می‌رود و آن را به یکی از مستند‌های متفاوت درباره اربعین تبدیل کرده است.

سفری از شمال اروپا تا سرزمین عشق

مستند «از استکهلم تا کربلا» ساخته علی سجادی، داستان ورزشکاری شیعه از سوئد را روایت می‌کند که با پرچم کشورش در پیاده روی اربعین حضور دارد. او در طول مسیر با زائرانی از پنج قاره آشنا می‌شود و تجربه خود از همدلی، مهمان نوازی و وحدت میان ملت‌ها را بازگو می‌کند. «از استکهلم تا کربلا» تصویری روشن از جهانی شدن اربعین ارائه می‌دهد و اثبات می‌کند که این مراسم دیگر محدود به جغرافیای جهان اسلام نیست، بلکه به رویدادی فراملی تبدیل شده است که هر سال بر شمار مخاطبان و مشتاقان آن افزوده می‌شود.